Η στρατιωτική και πολιτική πορεία του Μιχαήλ (Μίκη) Π. Μελά (1894–1950) χαρακτηρίζεται ανάμεσα
στην ιδιότητα του ανώτερου αξιωματικού του Ελληνικού Στρατού και αυλικού, και στη συμμετοχή του φασιστικές οργανώσεις του Μεσοπολέμου.
1. Στρατιωτική Δράση
Ο Μίκης Μελάς ακολούθησε τα βήματα του πατέρα του, αποφοιτώντας από τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων ως αξιωματικός του Ιππικού:
- Πολεμική δράση: Έλαβε μέρος σε όλες τις μεγάλες πολεμικές αναμετρήσεις της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Βαλκανικών Πολέμων, του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Μικρασιατικής Εκστρατείας.
- Βασιλικός υπασπιστής: Λόγω της υψηλής κοινωνικής θέσης της οικογένειάς του, διετέλεσε υπασπιστής του Βασιλιά Αλέξανδρου και αργότερα ίππαρχος και τελετάρχης των Βασιλέων Γεωργίου Β’ και Παύλου.
- Πόλεμος του 1940: Κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο υπηρέτησε ως επιτελάρχης της Ανώτερης Στρατιωτικής Διοίκησης στον τομέα της Κορυτσάς. Αποστρατεύτηκε τελικά με τον βαθμό του Συνταγματάρχη.
2. Πολιτική και Φασιστική Δράση (Μεσοπόλεμος)
Η πολιτική του εμπλοκή σημαδεύτηκε από τη βαθιά του σύνδεση με τον εθνικιστικό και φασιστικό χώρο:
- Ηγεσία στην ΕΕΕ: Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, εντάχθηκε στην αντισημιτική και φασιστική οργάνωση Εθνική Ένωσις Ελλάς (ΕΕΕ). Εκμεταλλευόμενος το βαρύ όνομα του πατέρα του, ίδρυσε και ανέλαβε επικεφαλής του παραρτήματος της ΕΕΕ στην Κηφισιά, οργανώνοντας τη δράση των «χαλυβδόκρανων» στα βόρεια προάστια της Αθήνας.
- Καθεστώς Μεταξά (4η Αυγούστου): Η ιδεολογική του σύγκλιση με τον εθνικιστικό χώρο συνεχίστηκε και κατά τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, όπου διορίστηκε και διετέλεσε Νομάρχης Κέρκυρας.
- Οργάνωση «Εθνικό Κυρίαρχο Κράτος»: Μετά τη σταδιακή διάλυση της ΕΕΕ, παρέμεινε πολιτικά ενεργός στον ακραίο εθνικιστικό χώρο, συμμετέχοντας στην οργάνωση «Εθνικό Κυρίαρχο Κράτος».
3. Μεταπολεμική Δράση και Θάνατος
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από την Κατοχή, ο Μίκης Μελάς συνέχισε να κινείται σε έντονα εθνικιστικούς κύκλους. Αναμίχθηκε ενεργά στην οργάνωση που υποστήριζε τον αγώνα των Κυπρίων εναντίον της βρετανικής αποικιοκρατίας με στόχο την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, συνεργαζόμενος με προσωπικότητες όπως ο Αχιλλέας Κύρου.
Απεβίωσε στην Αθήνα το 1950 σε ηλικία 56 ετών.
Η σύνδεσή του με τον φασισμό προκύπτει από την ενεργό συμμετοχή του στην Εθνική Ένωση Ελλάς (ΕΕΕ) (γνωστή και ως «Τρία Έψιλον») κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου:
- Η οργάνωση ΕΕΕ: Η ΕΕΕ ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1927 και εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη εθνικιστική, αντισημιτική και φασιστική οργάνωση της εποχής στην Ελλάδα. Τα μέλη της («χαλυβδόκρανοι» ή «τριεψιλίτες») είχαν στρατιωτική δομή και έμειναν στην ιστορία κυρίως για το βίαιο αντιεβραϊκό πογκρόμ στον συνοικισμό Κάμπελ της Θεσσαλονίκης τον Ιούνιο του 1931. Tο 1934, η οργάνωση μετασχηματίστηκε επίσημα σε «Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα».
